Kanyon ve vadi arasındaki temel farklar şunlardır :
Türkiye'deki bazı kanyon ve vadiler: Saklıkent Kanyonu, Muğla. Ihlara Vadisi, Aksaray. Valla Kanyonu, Kastamonu. Köprülü Kanyon, Antalya. Arapapıştı (İnceğiz) Kanyonu, Aydın. Ulubey Kanyonu, Uşak. Şahinderesi Kanyonu, Balıkesir. Lamas Kanyonu, Mersin. Yazılı Kanyon Tabiat Parkı, Isparta. Çatak Kanyonu, Kastamonu.
Vadi kelimesi, iki farklı anlamda kullanılabilir: 1. Coğrafya terimi olarak vadi, iki dağ arasında kalan çukurca arazi veya geçit, koyak anlamına gelir. 2. Mecaz anlamda vadi, çalışma alanı, tutulan yol, benimsenen tarz demektir.
Akarsu yatağı, akarsuyun içinde aktığı doğal oluk şeklindeki yoldur. Akarsu yatakları, bazen boğaz veya kanyon şeklindeki vadilerde olduğu gibi, kendilerini iki taraftan sınırlayan yüksek ve dik yamaçlarla belirgin olabilir. Akarsular, yataklarını çözülme ve kütle hareketleriyle derine ve yana doğru aşındırarak derinleştirir ve genişletir. Bazı vadi türleri: Yarma vadi: Akarsuyun iki düzlük arasında bulunan sert kütleyi aşındırması sonucunda oluşur. Çentik vadi: Akarsuların derine doğru güçlü aşındırması sonucu V şeklinde oluşur. Kanyon vadi: Dirençli ve çatlaklı taşlar içinde, derinlemesine aşındırma ile oluşur. Tabanlı vadi: Akarsu yatağını taban seviyesine yaklaştırdığında, derine aşındırma yavaşlar ve yanal aşındırma ile oluşur.
Tabanlı ve yarma vadi arasındaki temel fark, oluşum şekilleridir: 1. Tabanlı Vadi: Akarsu aşındırmasının ileri safhalarında oluşur ve vadi tabanı ova özelliği kazanır. 2. Yarma Vadi (Boğaz Vadi): Yüksek dağ sıralarını enine yarıp geçen akarsular tarafından oluşturulur.
Kanyonların bazı özellikleri: Oluşum: Kalker kayaların arasından akan suyun derinlere giderek aşındırmasıyla oluşur. Yapısal Özellikler: Kanyon duvarlarının yapıları erozyon ve aşınmaya dayanıklı sert kayalardan oluşur; genellikle granit veya kumtaşı gibi oluşumlar görülür. Şekillenme: Kayaların fiziki yapısı ve sağlamlığına bağlı olarak çeşitli şekiller alır. Türleri: Dağ tipi kanyonlar: Utah'taki Provo Kanyonu veya Kaliforniya'daki Yosemite Vadisi gibi, genellikle dağlar arasında açılan yarıklardır. Kutu kanyonlar: Dağların içinde veya sadece bir tarafında açıklığı olan kanyonlardır. Yarık kanyonlar: Düz duvarlara sahip çok dar kanyonlardır. Denizaltı kanyonları: Kıta yamacının deniz tabanındaki dik kenarlı vadilerdir. Konum: Kurak bölgelerde daha sık görülür, çünkü fiziksel ayrışma bu bölgelerde daha etkilidir. Örnekler: Büyük Kanyon (ABD), Ihlara Vadisi (Türkiye), Arapapıştı Kanyonu (Aydın).
Kanyon vadiler, genellikle akarsuların derine doğru aşındırması ile oluşur. Kanyon oluşumunda etkili olan faktörler: Erozyon: Su, rüzgar ve buzun aşındırıcı etkisi. Tektonik hareketler: Yer kabuğunun ayrılması veya çarpışması. Fiziksel aşınma: Sıcaklık dalgalanmaları ve donma-çözülme süreçleri. Kimyasal aşınma: Su ve kimyasalların kayalarla reaksiyonu. Biyolojik aşınma: Bitki kökleri ve mikroorganizmaların etkisi. Kanyonlar, ayrıca iki dağ zirvesi arasındaki yarıktan da görülebilir. Türkiye'de kanyon vadilere örnek olarak Antalya'daki Köprülü Kanyon, Kastamonu'daki Valla ve Ersizlerdere Kanyonu, Artvin'deki Cehennemdere Kanyonu ve Muğla'daki Saklıkent Kanyonu verilebilir. Dünya'nın en büyük kanyonlarından biri, ABD'nin Arizona eyaletinde bulunan Büyük Kanyon'dur.
Kanyon kelimesi, bir akarsuyun kalkerli bir alanda oyarak oluşturduğu derin, dar boğaz anlamına gelir.
Doğa ve Hayvanlar
Kar baykuşu ve beyaz baykuş aynı mı?
Kambur Balina Türkiye'de var mı?
Hollanda Tavşanı evde beslenir mi?
Jersey ineği kaç yıl yaşar?
Kaju yetiştirmek için hangi iklim?
Kanaryalar neden uzun öter?
Horoz ötmesi ne anlama gelir?
Kangurugiller hangi hayvanlardır?
Javuar mı daha güçlü panter mi?
Kahve çekirdeği çiçek açar mı?
K harfiyle başlayan en büyük hayvan nedir?
Karaburun denizi temiz mi?
Karadeniz hamsisi hangi aylarda avlanır?
Kan çiçeği evde yetişir mi?
Hint Tapiri nerede yaşar?
Japonya'nın en meşhur ağacı nedir?
Kanayan Kalp çiçeği kaç günde bir sulanır?
Holstein inekler sıcağa dayanıklı mı?
Karada yaşayan en büyük canlı nedir?
Japon balıklarında siyah benek hastalığı nasıl tedavi edilir?
Ilıman iklim neden daha elverişli?
Kaplumbağa özellikleri nelerdir?
Kanarya yuvalık nasıl olmalı?
Kapalı balkonda hangi bitkiler yetişir?
Kanarya en iyi hangi kuşla çiftleşir?
Kangalların en çok sevdiği yiyecek nedir?
Kara kargaya neden karakarga denir?
Hidrosferi oluşturan su kaynakları nelerdir?
July hangi mevsimde?
Hint horozu ve Hint tavuğu aynı mı?
Kaplumbaga başlı karakların özellikleri nelerdir?
Japon ve Suriye hamsteri aynı mı?
Kambur balina insana zarar verir mi?
Hint horozu yılda kaç yumurta verir?
Karadeniz ve Doğu Anadolu Bölgesi neden farklı coğrafi bölgelerdir?
Ilgın ağacının ömrü ne kadardır?
Kanaryanin özellikleri nelerdir?
Hint horozu ve hint yarkası nasıl ayırt edilir?
Japon balığı renk değişimi neden olur?
Ihlamurlu çiçek ne zaman toplanır?